Der fliegende Holländer

Richard Wagner 20 apr - 9 jun 2018 ● 2, 5 uur zonder pauze ● Duits met nederlandse boventitels

Componist/librettist Richard Wagner vond voor dit volbloed muziekdrama inspiratie in de bekende sage over de kapitein op zijn spookschip, die gedoemd is tot in de eeuwigheid over de wereldzeeën te zwerven. Alleen de eeuwige trouw van een vrouw kan de vloek opheffen.

De jonge Senta wil zich, hoewel zij verloofd is met jager Erik, opofferen voor de verloekte zeeman. Wanneer hij twijfelt aan haar oprechte trouw springt zij in wanhoop van de rotsen en daarmee verbreekt zij alsnog de vloek die hem gevangen hield. Wagner toont in deze opera zijn fascinatie voor de verlossing van de mens door de liefde.

 

Deze opera is een absolute must voor diegenen die genoten hebben van Der Ring des Nibelungen of Tristan und Isolde van de Reisopera! De opera duurt 2,5 uur en heeft geen pauze.

 

Lees meer »

Het verhaal

Wagner kwam de sage tegen in een bundel verhalen van Heinrich Heine, die zich op zijn beurt weer liet inspireren door oude Engelse legenden en poezie. Het verhaal is overladen met symboliek. Het draait allemaal om een Hollandse kapitein die gedoemd is om tot in eeuwigheid over zee te blijven zwerven, totdat hij wordt verlost door de liefde van een vrouw die hem trouw zal zijn tot in de dood. Die ideale figuur vinden we in de opera in de persoon van Senta die zich, hoewel zij verloofd is met de jonge jager Erik, wil opofferen voor de vervloekte zeeman. Wanneer hij ten onrechte denkt dat Senta hem niet trouw zal zijn, verlaat de Hollander haar. Dat drijft de jonge vrouw tot wanhoop. Zij springt van de rotsen in zee en daarmee verbreekt zij de vloek die de Hollander gevangen hield.

 

Wagner voorziet dit psychologische drama van een toepasselijke soundtrack waarin het geluid van de zee voortdurend aanwezig is. De prominente orkestratie brengt de stemmen – zelfs de gekwelde bariton van het titelpersonage – regelmatig naar het tweede plan. Daarmee keert Wagner de traditionele verhouding tussen begeleiding en zangstem binnen het operagenre om en hiermee loopt hij al vooruit op de symfonische uitgangspunten die zijn latere muziekdrama’s zouden kenmerken. Op een aantal momenten krijgt de symfonische muziek in deze romantische opera bovennatuurlijke trekken. Dat is vooral te beluisteren in het voorspel waarin de strijd tussen verdoemenis en verlossing voor het eerst muzikaal wordt verbeeld. Maar ook in de stormscènes en in de koren van de zeelieden horen we het spanningsveld tussen de natuur en het bovennatuurlijke. Al deze momenten roepen de onverzoenlijke elementen op die op hun beurt de hartstochten van de hoofdpersonen weerspiegelen. Zoals zoveel zaken in Wagners opera’s stevig met elkaar zijn vervlochten, zijn in Der fliegende Holländer de mensheid en de natuur onlosmakelijk met elkaar verbonden.

In deze opera komen een aantal van Wagners levenslange fascinaties voor het eerst naar voren. Een van de belangrijkste is het aspect van de verlossing van de mens door de liefde dat Wagner in verband bracht met de zelfopoffering van Christus. Aan de hand daarvan ontwikkelde hij zijn denkbeelden ten aanzien van de zogenaamde ‘liefdesdood’, waarin het opgeven van het leven de ultieme daad van liefde betekent. Het slot van Der fliegende Holländer is in dat opzicht een voorstudie voor het centrale gegeven van Der Ring des Nibelungen en het essentiële concept van Tristan und Isolde. De standvastige Senta is zodoende een waardige zuster van Brünnhilde en Isolde.